Przytulasz partnera lub partnerkę w kuchni przy porannej kawie, a w głowie od razu zapala Ci się lampka: „Jeśli teraz odwzajemnię ten pocałunek, wieczorem znowu będzie oczekiwać czegoś więcej”. Z czasem, żeby uniknąć trudnych rozmów i rozczarowania drugiej strony, zaczynasz unikać nawet zwykłego dotyku.

W gabinecie psychologa-seksuologa słyszymy ten scenariusz niemal codziennie. Różnica potrzeb seksualnych potrafi podzielić nawet bardzo kochającą się parę na dwa obozy:

  • stronę inicjującą, która po kolejnym „nie dzisiaj” czuje się odrzucona, nieatrakcyjna i samotna w związku,
  • stronę wycofującą się, która dźwiga poczucie winy, presję i bezradność, i pyta samą siebie: „Przecież kocham, partner mi się podoba, więc dlaczego moje ciało się zamyka?”.

Odpowiedź rzadko brzmi: „bo miłość wygasła”. Znacznie częściej kłopot polega na tym, że wieloletni, obciążony codziennością związek mierzymy miarą pierwszych miesięcy zakochania.

Pożądanie spontaniczne i pożądanie responsywne

W kulturze popularnej przez lata dominował jeden wzorzec: jeśli kogoś kochasz, powinieneś czuć nagłą, fizyczną chęć na seks. Współczesna seksuologia pokazuje jednak, że pożądanie nie działa według jednego schematu. Uruchamia się różnie, zależnie od etapu życia i związku.

Pożądanie spontaniczne

Pojawia się nagle, niemal „z powietrza”. Wystarczy przelotna myśl, spojrzenie, zapach albo sam widok partnera. W tym trybie najpierw czujesz wewnętrzny głód i fizyczną ochotę, a dopiero potem szukasz zbliżenia. Pożądanie spontaniczne najczęściej przeważa w pierwszych miesiącach związku, gdy napędza nas nowość i silne emocje, a także u części osób o naturalnie wysokiej reaktywności seksualnej.

Pożądanie responsywne (odpowiadające)

Wiele zmienił w rozumieniu długich związków model odpowiedzi seksualnej opisany przez prof. Rosemary Basson. [Basson, 2000] Zwróciła ona uwagę, że u wielu całkowicie zdrowych osób pożądanie częściej przybiera formę responsywną. Dotyczy to zwłaszcza stałych związków, w których dochodzi zmęczenie pracą, opieka nad dziećmi i codzienna logistyka.

Co to oznacza w praktyce? Przed pójściem do łóżka Twoja spontaniczna ochota na seks może wynosić zero i jest to fizjologicznie normalne. Pożądanie responsywne nie wyprzedza pieszczot. Budzi się dopiero w odpowiedzi na przyjemną stymulację, czułość i bliskość.

Jest jednak warunek, o którym często się zapomina. Żeby pożądanie responsywne mogło zadziałać, potrzebna jest wewnętrzna otwartość i zgoda na kontakt. Ciało musi mieć czas, żeby się rozluźnić, a głowa musi czuć się bezpiecznie.

Pożądanie responsywne nigdy nie oznacza zmuszania się do seksu wbrew sobie w nadziei, że „ochota przyjdzie w trakcie”.

Zbliżenia z poczucia obowiązku mogą z czasem prowadzić do niechęci, a nawet do awersji seksualnej.

Dlaczego ciało się blokuje? „Gaz” i „hamulec”

Dlaczego u wielu par pożądanie responsywne nie ma szansy się obudzić? Dobrze tłumaczy to model podwójnej kontroli, opisany przez Johna Bancrofta i Erika Janssena [Bancroft i Janssen, 2000], nazywany obrazowo mechanizmem „gazu” i „hamulca”:

  • „Gaz” (układ pobudzania seksualnego) to wszystko, co sprzyja podnieceniu: dotyk, atrakcyjność partnera, romantyczna atmosfera, erotyczne myśli.
  • „Hamulec” (układ hamowania seksualnego) to sygnały, które mówią układowi nerwowemu, że to nie jest bezpieczny ani dobry moment na seks: przewlekły stres, przebodźcowanie, niewyspanie, niewypowiedziane żale, lęk przed oceną czy poczucie presji.

Kiedy w związku pojawia się napięcie, westchnienia pełne zawodu, pytania „dlaczego znowu nie chcesz?” albo obrażanie się po odmowie, sypialnia zamienia się w salę egzaminacyjną. W takiej atmosferze hamulec zostaje wciśnięty do samej podłogi.

Najczęstszy błąd par to mocniejsze wciskanie gazu: zmysłowa bielizna, romantyczny weekend, kolejne długie rozmowy o tym, jak ważny jest seks. Problem w tym, że dopóki hamulec jest zaciągnięty, dodawanie gazu nic nie da. Pierwszy krok to zawsze wspólne zdjęcie nogi z hamulca. Więcej o tym, jak stres wpływa na ciało i emocje, piszemy w artykule o radzeniu sobie ze stresem.

Jak wyjść z błędnego koła? Wskazówki dla obu stron

Jeśli to Ty masz mniejszą ochotę

  1. Powiedz, czego potrzebujesz, zamiast tylko odmawiać. Komunikat „Jestem dziś przebodźcowana i potrzebuję tylko przytulenia, bez seksu” mówi partnerowi jasno, że odmawiasz zbliżenia, a nie odrzucasz jego samego.
  2. Daj sobie prawo do powolnego rozgrzewania się. Nie oczekuj od ciała gotowości trzy minuty po zamknięciu laptopa czy uśpieniu dzieci.

Jeśli to Ty częściej inicjujesz i czujesz się odrzucony lub odrzucona

  1. Oddziel czułość od oczekiwań. Umówcie się na dotyk bez podtekstów: przytulenie na kanapie, masaż karku czy pocałunek są celem samym w sobie, a nie wstępem do stosunku. Gdy znika lęk przed presją, partner przestaje uciekać przed bliskością.
  2. Zadbaj o „grę wstępną” poza sypialnią. Dla osób z pożądaniem responsywnym zbliżenie zaczyna się w ciągu dnia: od odciążenia w obowiązkach, uważnej rozmowy i atmosfery bez napięcia.

Kiedy spadek libido skonsultować z lekarzem?

Nie każda zmiana poziomu pożądania wynika tylko z tego, co dzieje się w związku. Jeśli spadek libido pojawił się nagle, towarzyszy mu ból podczas współżycia, przewlekłe wyczerpanie, obniżony nastrój lub problemy ze snem, zacznij od diagnostyki medycznej: u ginekologa, endokrynologa, urologa lub psychiatry.

Na popęd seksualny silnie wpływają m.in.:

  • zaburzenia hormonalne (choroby tarczycy, podwyższona prolaktyna, niedobór testosteronu lub estrogenów),
  • epizody depresyjne i zaburzenia lękowe,
  • przyjmowane leki, szczególnie leki przeciwdepresyjne z grupy SSRI oraz niektóre formy antykoncepcji hormonalnej.

Konsultacja z psychologiem-seksuologiem w MediSens (Kielce i online)

Jeśli od strony medycznej wszystko jest w porządku, ale czujecie, że utknęliście w rolach „osoby goniącej” i „osoby uciekającej”, a rozmowy o bliskości kończą się ciszą albo frustracją, nie czekajcie, aż dystans między Wami urośnie.

Na konsultacji seksuologicznej w Centrum Psychologicznym MediSens nie oceniamy i nie szukamy winnego. Pomagamy parom i pojedynczym osobom zrozumieć różnice w ich reaktywności seksualnej, zdjąć z sypialni ciężar presji i odbudować bliskość, która daje satysfakcję obu stronom. Jak wygląda pierwsze spotkanie, opisujemy w artykule wizyta u seksuologa – kiedy się zgłosić. Jeśli różnica libido to jeden z kilku tematów, które Was dzielą, zajrzyjcie też do tekstu o tym, jak wygląda terapia par.

Seksuolog w MediSens

Chcecie porozmawiać o różnicy potrzeb bez oceniania?

Konsultacje seksuologiczne prowadzi mgr Katarzyna Sochacka-Tutaj, psycholog i seksuolog. Możecie przyjść razem albo osobno, do gabinetu w Kielcach lub online.